Açıklama

Immanuel Kant (1724-1804) tüm yaşamını doğduğu ve hiç ayrılmadığı Prusya kenti Königsberg’de geçirdi. Orada tanrıbilim okudu, 1755’te öğretmenlik görevine başladı, 1770’te mantık profesörü oldu, ve hiç evlenmedi.

En önemli yapıtı olan Arı Usun Eleştirisi’nde bilme yetimizin bilmeye yetenekli olup olmadığını bilmemiz, yani bilmeden önce bilmemiz gerektiğini göstermeye çalıştı. Kişisel bilincini Gerçeğin saltık yargıcı sayarak, ve Usun gerçeği bilme gücünü kendi bilincinin bir eleştirisi olarak görerek, aslında sonlu anlağa yapılan bir saygısızlık sayarak, ‘arı Us’ dediği sıradan derin düşünme yetisini eleştirdi, onu bilginin sınırlarını aşması zemininde kınadı. Arı Usun Eleştirisi, her “eleştiri” durumunda olduğu gibi, gerçekte bir ön eleştirinin eleştirisidir, her eleştiri durumunda olduğu gibi ikinci eleştiridir. Ve eleştiri saltık bir bilgi konumundan yapılmadıkça, yalnızca yorum, ya da yalnızca yorumun yorumudur.

— Kant eleştirisine kanıt olarak herhangi bir çıkarsama ya da tanıtlama sunmayı gerekli görmeksizin, tüm belirlenimlerden boşaltılmış ve dolayısıyla bilinmesi özel olarak olanaksızlaştırılmış ve gereksizleştirilmiş bilinemez bir kendinde-Şey soyutlamasını gösterdi. Bilme yetisi gerçek Varlık ile, kendinde-Şey ile ilişkisiz olarak salt kendi düşüncelerini bilebilirdi. Bilmenin bilincinin ötesine, nesnelliğe geçmesi yasaklandı.

Kant’ın tanıtlamaları sıradan bilincin olağan, eş deyişle gevşek tasım işlevleridir, her içeriğe eşit ölçüde açık olarak herhangi bir yöntemsel karakter göstermezler. Bu seçme özgürlüğü içinde, Eleştirel Felsefe Realiteyi bilginin alanından uzaklaştırır ve fenomenin öznelliği içine yerleşerek yalnızca bilincin kendisinin bilginin içeriği olabileceğini savunur.

Yine, eğer Kant’ın felsefesini düzeltmeden alırsak, insan için olanaklı olan yalnızca fenomenal bir ‘bilim,’ bilginin yerini alan inancın temelinde fenomenal bir ahlak ve törellik, ve kişisel-öznel beğeniler temelinde fenomenal, göreli bir estetiktir.

Özellikle ‘aşkın/transzendent’ olan ile ilgilenmeyen felsefesine keyfi olarak ve paradoksal olarak ‘Aşkınsal/Transzendental Felsefe’ adını veren Kant kuşkucu eğilimi ile haklı olarak Aufklärung filozofları arasında bir onur konumunu doldurdu. Tüm zamanlarda kendisini dinlemeye ve izlemeye hazır eşit ölçüde kuşkucu eğilimli geniş bir bilinç alanının duygudaşlığını kazandı. Kişisel olarak bir nihilist olmasa da, “insanın yamuk tahtasından düzgün hiçbirşey yapılamaz” diyordu.

Kant gerçeğin bilgisini yasakladığına göre, doğal bilinç Kant’tan yalnızca Kant’ın görüşlerini alabilir, ve prosaik karakteri ile onlara bayılır.
— Aziz Yardımlı

Arı Usun Eleştirisi
Kritik der reinen Vernunft
(Birinci Yayım [A] 1781; İkinci Yayım [B] 1787 )

Arı Usun Eleştirisi yaygın olarak felsefe tarihinin en önemli yapıtlarından biri olarak kabul edilir. Kant’ın “ilk eleştirisi” olarak da bilinen yapıt Kılgısal Usun Eleştirisi ve Yargı Yetisinin Eleştirisi tarafından izlendi. Kant’ın kuşkucu David Hume’dan inakçılıktan özgürleşmede ciddi olarak etkilendiğini söylemesine karşın, çalışmanın daha sonraki Anglo-Saxon kuşkucu geleneği ile herhangi bir sürekliliği yoktur. Hegel Fichte’nin ve Schelling’in felsefelerinin Kant’ın aşkınsal felsefesinin ötesine geçemediklerini düşünür ve kendi dizgesi açısından Kant’a herhangi bir borcu olmadığını belirtir. (Büyük Mantık Bilimi’ne not).